Επιρρήματα και προθέσεις:
Η καθημερινή μας γεωμετρία
Επιρρήματα, προθέσεις, και προσανατολισμός
Η σχέση μας με την πραγματικότητα, η ζωή μας και οι εμπειρίες μας, η μνήμη και η συνείδησή μας οργανώνονται με βάση τον χώρο και τον χρόνο.

Στη γλώσσα, τον ρόλο του χωροχρονικού προσανατολισμού έχουν αναλάβει κυρίως τα επιρρήματα και οι προθέσεις.

Τα πράγματα βέβαια δεν είναι για όλους τόσο απλά. Αλήθεια, πόσες φορές δεν έχετε ακούσει ανθρώπους που δυσκολεύονται να σας εξηγήσουν τη διαδρομή που θα ακολουθήσετε για να πάτε στο σπίτι τους;

Μια πυξίδα, ένα ρολόι,
ένας χάρτης




Με την πρώτη, προσανατολιζόμαστε στον χώρο: Αφού εντοπίζουμε τη θέση μας, χαράζουμε την πορεία που θέλουμε να ακολουθήσουμε. Χρειαζόμαστε όμως και ένα ρολόι, για να μετρήσουμε το χρονικό διάστημα που απαιτείται για να μεταβούμε από το ένα σημείο της διαδρομής μας στο άλλο.

Η συνεργασία επιρρημάτων
και προθέσεων




Τα επιρρήματα --καθώς προσδιορίζουν κυρίως ρήματα-- δείχνουν κατά κανόνα τον τόπο, τον χρόνο, το ποσό, και τον τρόπο με τον οποίο εκτυλίσσεται μια δραστηριότητα:

Εκφράζουν και οι προθέσεις την ανάγκη μας να προσανατολιστούμε. Μας βοηθούν να εκφράσουμε τη θέση που έχουν οι οντότητες στον χώρο και τις σχέσεις που έχουν μεταξύ τους.

Παρά το γεγονός όμως ότι επιρρήματα και προθέσεις «συνεργάζονται» αρμονικά, έχουν μια ουσιαστική διαφορά: Οι προθέσεις -όταν ακολουθούν επιρρήματα- ειδικεύουν τον γενικό προσανατολισμό των επιρρημάτων.

Σενάριο:



Η Μαρία ξυπνάει το πρωί και διαπιστώνει ότι έχει αργήσει να πάει στο γραφείο. Αποφασίζει να πάρει το αυτοκίνητο του Νίκου, για να κερδίσει χρόνο. Ψάχνει να βρει το κλειδί.

--- Πού είναι το κλειδί του αυτοκινήτου;

Ο Νίκος απαντά:

--- Το κλειδί είναι επάνω.

Καλά καταλάβατε: Ο Νίκος δεν είναι πρόθυμος να δώσει το αυτοκίνητο στη Μαρία.
Η απάντησή του δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί μνημείο σαφήνειας. "Επάνω", αλλά "πού επάνω"; Λείπουν δύο στοιχεία από την απάντησή του: μια πρόθεση και μια οντότητα (ένα αντικείμενο).
Η Μαρία όμως βιάζεται… Αν είχε χρόνο, θα έπρεπε να ψάξει όλα τα σημεία του σπιτιού πάνω στα οποία είναι δυνατό να βρίσκεται το κλειδί του αυτοκινήτου. Καταλαβαίνετε ότι τα πράγματα δυσκολεύουν, η υπομονή της εξαντλείται, και τα νεύρα τεντώνονται…

Αν όμως ο Νίκος απαντούσε:

--- Το κλειδί του αυτοκινήτου είναι πάνω στο ψυγείο.

Όλα θα ήταν μια χαρά.

Επιρρήματα, προθέσεις, διανύσματα




Για να δώσουμε ακριβέστερη εικόνα των επιρρημάτων και των προθέσεων, θα μπορούσαμε να τα παρομοιάσουμε με διανύσματα.

Αυτές οι μικρές λέξεις μάς βοηθούν να εκφράσουμε με γεωμετρικό τρόπο τις σχέσεις μας με τα πράγματα και τις σχέσεις μεταξύ των πραγμάτων.

Είναι καθοριστική λοιπόν η συμβολή των επιρρημάτων και των προθέσεων στη στην οργάνωση των εμπειριών και κατ’ επέκταση των προτάσεών με τις οποίες τις αποδίδουμε.

Να για ποιο λόγο αποτελούν πυρήνες, γύρω από τους οποίους οργανώνονται επιρρηματικές και προθετικές φράσεις.
Επιρρήματα, προθέσεις, και διανύσματα

Οι λειτουργίες των επιρρημάτων
και των επιρρηματικών φράσεων




Τα επιρρήματα, εκτός από ρήματα, προσδιορίζουν και άλλα μέρη του λόγου. Οι λειτουργίες τους όμως δεν τελειώνουν εδώ: Τα χρησιμοποιούμε για να συνδέσουμε και να σχολιάσουμε προτάσεις.

Στο διάγραμμα 1, βλέπετε συγκεντρωμένες τις λειτουργίες των επιρρημάτων.
Επιρρήματα και επιρρηματικές φράσεις

Τα επιρρήματα
ως προσδιορισμοί ρημάτων




Είδαμε ότι τα επιρρήματα, κατά κανόνα, προσδιορίζουν ρήματα.

Αφού όμως το ρήμα συμβολίζει δραστηριότητα, διαδικασία, ή κατάσταση, ο ρόλος τους είναι να δείχνουν τον τόπο στον οποίο εξελίσσεται ένα γεγονός (εδώ, εκεί, πάνω, κάτω), τον χρόνο (χθες, σήμερα, αύριο), και τον τρόπο (αργά-αργότερα, γρήγορα-γρηγορότερα, δυνατά-δυνατότερα), και το ποσό (πολύ, λίγο).
M
M